| 6 Görüntüleme
Aterosklerozda Girişimsel Radyoloji: Balon, Stent ve Tromboembolektomi
ATEROSKLEROZDA GİRİŞİMSEL RADYOLOJİ TEDAVİLERİ
Damar Sertliği ve Tıkanıklıkta Ameliyatsız Endovasküler Yöntemler
Ateroskleroz, halk arasında damar sertliği veya damar kireçlenmesi olarak bilinen, atardamar duvarında plak birikimi sonucu gelişen ilerleyici bir hastalıktır. Bu plaklar zamanla damar çapını daraltır ve ileri evrede tamamen tıkanmaya neden olabilir.
Günümüzde birçok arter darlığı ve tıkanıklığında açık cerrahi yerine girişimsel radyoloji ile ameliyatsız damar açma yöntemleri, yani endovasküler tedaviler uygulanmaktadır.
Ateroskleroz Nedir ve Nasıl Oluşur?
Damar iç yüzeyinde kolesterol, yağ partikülleri, kalsiyum ve inflamatuar hücrelerin birikmesiyle plak oluşur. Bu plak zamanla sertleşir ve damar elastikiyetini kaybeder. Damar iç çapı daralır, kan akımı azalır ve dokular yeterli oksijen alamaz.
Başlıca risk faktörleri şunlardır:
Sigara kullanımı
Diyabet
Hipertansiyon
Yüksek kolesterol
İleri yaş
Aile öyküsü
Ateroskleroz Hangi Damarları Etkiler?
Ateroskleroz vücuttaki tüm atardamarları etkileyebilir.
Ekstremite (Kol ve Bacak) Damarları
En sık görülen formdur. Bacak damar tıkanıklığında hastalar genellikle yürürken baldır ağrısı hisseder. Bu ağrı dinlenince geçer. Hastalık ilerledikçe istirahat ağrısı, ayakta yara, soğukluk ve renk değişikliği gelişebilir. İleri evrede kritik ekstremite iskemisi ortaya çıkabilir ve uzuv kaybı riski oluşur.
Boyun ve beyin damarlarındaki daralmalar inme riskine yol açabilir. Geçici konuşma bozukluğu, tek taraflı güç kaybı ve görme kaybı önemli uyarı belirtileridir.
Renal (Böbrek) Arter Darlığı
Böbrek atardamarındaki daralma kontrolsüz hipertansiyon, böbrek fonksiyon bozulması ve tekrarlayan akciğer ödemi ile kendini gösterebilir. Uygun hastalarda balon anjiyoplasti ve stent tedavisi uygulanabilir.
Mezenterik Arter Darlığı
Bağırsakları besleyen damarların daralması yemek sonrası karın ağrısı, kilo kaybı ve beslenme korkusuna yol açabilir. İleri evrede hayatı tehdit eden bağırsak iskemisi gelişebilir.
Diyaliz Fistül ve Greft Tıkanıklıkları
Hemodiyaliz hastalarında fistül daralması ve tıkanıklığı sık görülür. Diyaliz sırasında akım düşüklüğü, fistülde üfürüm azalması ve kol şişliği görülebilir. Balon anjiyoplasti ile fistül çoğu zaman cerrahiye gerek kalmadan kurtarılabilir.
Diyabetik Ayak ve Damar Tıkanıklığı
Diyabet hastalarında ateroskleroz daha erken yaşta ve daha yaygın görülür. Özellikle diz altı arterlerde gelişen tıkanıklıklar ayakta yara oluşumuna ve iyileşme problemlerine neden olur.
Diyabetik ayakta yaranın iyileşmemesinin en önemli nedenlerinden biri yetersiz kan akımıdır. Bu hastalarda iyileşmeyen ayak yarası, parmaklarda morarma, gece artan ağrı ve soğukluk görülebilir.
Diyabetik ayak hastalarında mutlaka damar değerlendirmesi yapılmalıdır. Amaç kanlanmayı artırmak ve ampütasyonu önlemektir.
Tanı Yöntemleri
Tanı sürecinde fizik muayene ile nabızlar değerlendirilir. Doppler ultrasonografi genellikle ilk basamak incelemedir. Gerekli durumlarda BT anjiyografi veya MR anjiyografi yapılabilir. Dijital Subtraksiyon Anjiyografi hem tanı hem de aynı seansta tedavi imkanı sağlar.
Aterosklerozda Girişimsel Radyoloji Tedavileri
Balon Anjiyoplasti
Daralmış damar segmentine balon kateter yerleştirilir ve şişirilerek damar genişletilir.
İlaçlı Balon
Balon yüzeyindeki ilaç, tekrar daralma riskini azaltmayı amaçlar.
Stent Uygulaması
Balon sonrası yeterli açıklık sağlanamazsa veya damar tekrar daralma eğilimindeyse stent yerleştirilir. Stent damar içinde destek görevi görür ve açıklığı korur.
Trombolizis
Akut gelişen damar tıkanıklıklarında damar içine kateter ile pıhtı eritici ilaç verilir. Pıhtı zaman içinde çözülür ve kan akımı yeniden sağlanır.
Mekanik Tromboembolektomi
Pıhtı özel cihazlarla mekanik olarak çıkarılır. Özellikle ani gelişen tıkanıklıklarda hızlı damar açılması sağlar.
Bu işlemler genellikle lokal anestezi altında yapılır. Hastaların büyük bir kısmı kısa sürede taburcu edilebilir.
Hangi Durumlarda Müdahale Gereklidir?
Günlük yaşamı etkileyen yürüme kısıtlılığı
Kritik ekstremite iskemisi
Diyabetik ayak yarası
İnme riski oluşturan karotis darlığı
Kontrolsüz renovasküler hipertansiyon
Mezenterik iskemi bulguları
Diyaliz fistül akım bozukluğu
Ani gelişen damar tıkanıklığı
Sonuç
Ateroskleroz ilerleyici bir hastalıktır. Ancak günümüzde girişimsel radyoloji yöntemleri sayesinde birçok damar darlığı ve tıkanıklığı ameliyata gerek kalmadan tedavi edilebilmektedir.
Erken tanı ve doğru hasta seçimi ile uzuv kaybı, organ hasarı ve ciddi komplikasyonlar büyük ölçüde önlenebilir.
Bilgi ve Randevu
Prof. Dr. Erol Aksungur
Girişimsel Radyoloji
